Wat hun ogen mij vertelden
Fatima Outidir, Landenvertegenwoordiger Marokko, Echos Communication
Peter Casaer, fotos
Gedurende meerdere jaren gaf het Karamati-project mij de kans om huishoudwerkers te ontmoeten in verschillende steden van de regio Rabat-Salé-Kénitra. Door deze ontmoetingen en gesprekken heb ik hen steeds beter leren kennen.
Ik ontmoette vrouwen die geconfronteerd werden met de ziekte van een echtgenoot, een scheiding, weduwschap of de verantwoordelijkheid om hun kinderen alleen op te voeden. Ik ontdekte dat achter elke huishoudwerker een levensverhaal schuilgaat dat veel complexer is dan we ons vaak voorstellen. Veel vrouwen kiezen niet echt voor dit beroep. Ze doen dit vooral om te overleven.
Dat onderscheid is essentieel.
Deze vrouwen zijn meer dan hun werk alleen. Ze dragen enorme verantwoordelijkheden. Ze zorgen voor hun naasten. Ze nemen lasten op zich waar we zelden bij stilstaan wanneer we over huishoudelijk werk spreken.
Wanneer het onaanvaardbare gewoon wordt
Wat mij het meest trof, was de vanzelfsprekendheid waarmee sommige vrouwen vertelden over bijzonder harde omstandigheden.
Werkdagen van twaalf uur zonder pauze. Jarenlang werken zonder officiële aangifte, soms twintig jaar of langer. Ontslag van de ene dag op de andere. Ziekte zonder sociale bescherming of toegang tot gezondheidszorg.
Alsof dit allemaal normaal, gebruikelijk en aanvaardbaar was. Maar hoe kunnen we het onaanvaardbare aanvaarden?
Sommige vrouwen spraken ook over fysiek, psychologisch of seksueel geweld. Niet altijd rechtstreeks. Soms tussen de regels door. Soms pas na meerdere ontmoetingen.
Ik hoorde verhalen over vernedering, verbaal geweld, buitensporige controle, seksuele intimidatie en situaties van grote kwetsbaarheid. Maar wat mij het meest heeft geraakt, zijn de alledaagse vormen van geweld. Dat geweld dat zo gewoon wordt dat men het uiteindelijk niet meer als geweld herkent.
Behandeld worden alsof je minder waard bent. Als minderwaardig beschouwd worden. Van de ene dag op de andere vervangen worden zonder enige zekerheid of bescherming. Jarenlang werken zonder sociale bescherming. Oud worden na een leven van hard werken zonder pensioen. Dit soort geweld laat diepe sporen na.
Kwetsbaarheid, macht en onrecht
Niet alle huishoudwerkers maken dezelfde situaties mee. Sommigen spreken over respectvolle werkgevers die hun werk erkennen en hen met waardigheid behandelen. Anderen vertellen over bijzonder harde vormen van uitbuiting.
Maar één thema komt steeds terug: kwetsbaarheid. De angst om je baan te verliezen. Het gebrek aan sociale bescherming. De noodzaak om omstandigheden te aanvaarden die niemand zou accepteren als er werkelijk een keuze bestond. Ik denk dat daar vaak de kern van het onrecht ligt.
Het gaat niet alleen om machtsverhoudingen tussen individuen. Het gaat ook om een systeem waarin sommige mensen de regels kunnen bepalen, terwijl anderen nauwelijks speelruimte hebben en noodgedwongen de spelregels moeten aanvaarden.
Deze machtsongelijkheid kan economisch zijn. Ze kan sociaal zijn. Ze kan verband houden met gender, opleiding, analfabetisme of armoede. Vaak komen al deze factoren samen.
Maar we moeten waakzaam blijven. Deze vrouwen reduceren tot hun lijden zou eveneens een vorm van onrecht zijn. We moeten vermijden dat we precies die stereotypen versterken die we willen doorbreken. Hun leven wordt niet alleen bepaald door wat zij hebben moeten doorstaan.
Ze spreken ook over waardigheid, veerkracht en moed. Ondanks alle moeilijkheden blijven deze vrouwen vooruitgaan, werken, hun families ondersteunen en voor anderen zorgen.
Verandering is mogelijk
Het Karamati-project heeft ook aangetoond dat mentaliteiten kunnen veranderen. Ik zag vrouwen die vroeger niet durfden spreken hun verhaal beginnen te vertellen. Ik zag vrouwen die hun rechten niet kenden deze rechten beginnen opeisen. Ik zag hun zelfvertrouwen groeien.
Wet 19-12 betekende een belangrijke vooruitgang. Dat moeten we erkennen. Maar een wet heeft pas betekenis wanneer zij bekend is, begrepen wordt en daadwerkelijk wordt toegepast. Veel vrouwen hadden vóór hun deelname aan het project nog nooit van deze wet gehoord. De uitdaging vandaag is niet langer alleen het bestaan van de wet. De uitdaging is dat de samenleving zich deze wet eigen maakt.
Het gaat erom huishoudwerkers volledig te erkennen als werknemers, met dezelfde rechten en dezelfde waardigheid als ieder ander. Verandering verloopt soms traag. Maar ze is wel degelijk aan de gang. Ik heb de tekenen ervan gezien.
Wat hun ogen mij vertelden
Wat mij het meest raakt, zijn de stille levensverhalen. Niet alles wordt gezegd tijdens interviews. Niet alles wordt uitgesproken in gesprekken. Wat hun ogen mij hebben verteld, zonder dat woorden altijd werden uitgesproken, gaat vaak veel verder dan wat daadwerkelijk wordt gezegd.
In die blikken zie ik enorme verantwoordelijkheden, zorgen, offers, maar ook een opmerkelijke kracht.
Ik sta tegenover vrouwen die hele levens op hun schouders dragen. Vrouwen die blijven doorgaan ondanks onzekerheid, kwetsbaarheid en talloze obstakels. Elk van hen is op zichzelf een verhaal dat verteld en doorgegeven verdient te worden.
En misschien is dat wel het belangrijkste: ruimtes creëren waarin deze stemmen eindelijk gehoord kunnen worden.
Fatima Outidir, Landenvertegenwoordiger Marokko, Echos Communication
Tuinbouwschool – Een endere kant van Karamati
De jonge tuiniersters vertegenwoordigen een andere dimensie van het project. Velen komen uit bescheiden milieus.
Sommigen verlieten de school al op jonge leeftijd. Anderen konden zich niet voorstellen dat zij een beroep zouden uitoefenen dat traditioneel als een mannenberoep wordt beschouwd. Wat mij het meest indruk maakt, is hun groeiende zelfvertrouwen.
Wanneer ik hen vandaag hoor spreken, zie ik vrouwen die meer vertrouwen krijgen, die naar de toekomst kijken en die durven dromen van een eigen onderneming. Empowerment begint vaak met iets eenvoudigs: geloven dat er ook voor jou een plaats is.
Vandaag geloven Bouchra, Majda, Maïma en vele anderen daarin.
Over Karamati
Het Karamati-project — ‘mijn waardigheid’ in het Arabisch — ondersteunt huishoudwerkers en jonge tuinier(st)ers in de regio Rabat-Salé-Kénitra in Marokko: mensen uit de informele sector die vaak onzichtbaar blijven en geconfronteerd worden met precaire omstandigheden, machtsongelijkheid en sociale onrechtvaardigheid.
Het project wordt gedragen door de Belgische ngo Echos Communication en versterkt de autonomie van vrouwen en mannen via bewustmaking rond arbeidsrechten, vormingen en lokale vakbondsnetwerken.
Het helpt hen onafhankelijker te worden, hun rechten te verdedigen en toegang te krijgen tot veiligere en eerlijkere arbeidsomstandigheden.
Echos Communication
Echos Communication is een Belgische ngo die actief is in Marokko, Senegal en België op het gebied van sociale rechtvaardigheid, arbeidsrechten en inclusie.
Samen met lokale partners en andere Belgische organisaties ondersteunt zij terreinprojecten voor kwetsbare groepen, in het bijzonder vrouwen, jongeren en migranten. De organisatie vormt een brug tussen maatschappelijke organisaties en lokale en regionale overheden.
Haar missie is het versterken van de toegang tot rechten, het bevorderen van autonomie en het bijdragen aan eerlijkere leef- en arbeidsomstandigheden.